واقعیتِ ترجمه و به‌کارگیری نمادهای ریاضی در حوزه نقد ادبی عربی: نمونۀ نمودار ژرار ژنت

چکیده

گاهی در گفتمان نقد ادبی، از نمادهای ریاضی استفاده شده است؛ نمادهایی که برای تبیین طرح‌واره‌های خاص یا روشن‌سازی مفاهیمی که نیازمند توضیحی دقیق و جزئی‌نگرانه بوده‌اند، به کار گرفته شده‌اند. از آنجا که ماهیت این نمادها بر دقت استوار است، در فرآیند انتقال، ترجمه و حتی به‌کارگیری آن‌ها در بستر فرهنگی و زبانی عربی — که با متن اصلی تفاوت دارد — چالش‌ها و تفاوت‌هایی بروز کرده است. با اینکه هدف از به‌کارگیری این نمادها روشن است، پرسش مهم این است: آیا این نمادهای ترجمه‌شده کمکی به روند تحلیل انتقادی متون کرده‌اند؟ و نحوه استفاده از آن‌ها در مطالعات انتقادی گوناگون چگونه بوده است؟ در همین راستا، پژوهش حاضر به بررسی شیوه‌های ترجمه نمادهای ریاضی در حوزه نقد ادبی می‌پردازد. تمرکز این پژوهش بر الگوی «ژرار ژنت» است، به‌ویژه مفهوم «زمان» در نظریه او؛ جایی که وی از نمادهای ریاضی برای تبیین یکی از ابعاد زمان، یعنی «چهار حرکتِ مرتبط با سرعت زمان» استفاده کرده است. این مقاله نشان می‌دهد که ترجمه و به‌کارگیری اصطلاحات ریاضی در نمودار ارائه‌شده توسط ژنت — که برای سنجش سرعت زمانِ روایی به کار رفته — چگونه صورت گرفته است. همچنین، این پژوهش مسئله ترجمه نمادهای ریاضی را در تقابل میان «دقت» و «ناهمواری» (یا عدم روانی) بررسی می‌کند و به مواردی می‌پردازد که در آن‌ها ترجمه از معنای اصلی فاصله گرفته است؛ امری که به حوزه عمل و کاربرد بازمی‌گردد. این نوشتار بر ضرورت تضمین دقت در ترجمه اصطلاحات تأکید می‌ورزد و خواستار احتیاط در انتقال چنین مفاهیمی از بستر اصلی به بستر زبان عربی است تا از صحت انتقال و درستی ترجمه اطمینان حاصل شود.